Kabanata Walo

Huli na ng araw na 'yon, buong araw puro pulis ang nakakalat sa bayan, sinisigurado na nasa loob lang ng bahay ang lahat. Paulit-ulit akong tinatawagan ni Tatay, pinipilit akong sabihin sa kanya ang alam ko, siyempre, sasagot ako na wala akong kaalam-alam sa pinagsasabi niya. Hindi ako katulad ni Justin na basta isusumbong ang mga kaibigan ko nang walang matinong dahilan, o kaya'y katanggap-tanggap na dahilan. May napaisip din ako sa sinabi ni Reece kanina, anong ginagawa ni Justin sa labas ng pinto ng kwarto ko? Pero kailangan niya ring idikit ang ulo niya sa pinto para marinig ang pinag-uusapan namin, anong akala niya ginagawa namin ni Reece sa taas?! Ginawa na ba niya 'yon noon kapag nasa kwarto ako? Napakaraming tanong ang lumitaw dahil sa sitwasyong ito, karamihan ay tungkol sa mga intensyon ni Justin. Kakatulog lang ni Reece nang i-lock ko ang pinto ng kwarto ko, habang si Justin ay natutulog sa isang inflatable mattress sa sahig ko. Insistent si Reece na sa basement siya matulog, sinabi niya sa akin na ayaw niyang ma-awkward ako habang natutulog. Sa totoo lang, hindi naman ako mao-awkward, pero naisip ko na mabait siya dahil isinasaalang-alang niya ang nararamdaman ko, isang bagay na hindi ako sigurado kung ginawa na ni Justin. Akmang aakyat na ako sa kama para matulog nang magsimulang kumalampag ang doorknob, sa una akala ko si Reece, pero na-alala ko na alam niya kung paano i-unlock ang pinto mula sa labas, ilang beses nang nasira ang pinto kaya nagawa niya 'yon. “Hindi kita papapasukin, Justin,” sabi ko habang inaayos ang kumot ko para humiga, hindi ko hahayaang lumapit sa akin ang traydor na 'yon, sa halip na marinig ang boses ni Justin, narinig ko ang boses ni Tatay, “hindi ka rin papasok,” sabi ko habang tuluyang humihiga sa kama, kapag komportable na ako, hindi ko na bubuksan ang pinto para kaninuman. “Papasukin mo na ako, Erika, kailangan nating mag-usap,” sabi niya na parang iba, hindi parang ibang tao, pero emosyonal na iba. Napatingin ako sa pinto tapos sa kumot ko, pwede ko lang itong balewalain at matulog, pero baka hindi naman ako makatulog. Hindi kailanman nagpapakita ng lungkot si Tatay o nagpapakita ng tunay na emosyon, hindi na niya ginagawa 'yon simula nang mawala si Nanay. Kaya't nakatawag-pansin sa akin ang pagsasalita niya ng gan'on, bakit kailangan kong gumawa ng malalaking desisyon habang nakahiga sa kama?! Bumuntong-hininga ako at bumangon mula sa mainit na kama ko at pumunta sa pinto, nang buksan ko ito nakita ko siyang nakatayo mag-isa na nakatingin sa sahig. Hindi ko pa siya nakita nang ganito simula nang mawala si Nanay, alam kong paulit-ulit kong sinasabi 'yon pero totoo! Si Tatay ay tipo ng tao na hindi nagpapakita ng emosyon, gano'n na siya bago pa man mawala si Nanay, lalo pang lumala pagkatapos ng lahat ng drama. Umalis ako para makapasok siya sa kwarto ko, sa kabutihang palad, inilipat ko ang chest of drawers sa sahig kung saan ko itinago ang mga kwaderno, oo alam kong tinatrato ko ang mga kwadernong 'yon na parang may nakatagong kayamanan, pero alam ko rin kung anong klaseng tao ang mga tao sa bayang ito. Hindi katulad ni Justin, gusto kong protektahan ang mga kaibigan ko at hindi sila isusumbong kapag mahirap ang panahon, o kapag sa tingin ko ay may mapapala ako mula sa kanila. Tumingin ako sa magkabilang gilid para masigurado na hindi nagtatago si Justin sa anino, tulad ng pinatunayan niya! Ni-lock ko ang pinto ng kwarto ko at lumingon para tingnan si Tatay, nakita ko siyang nakaupo sa kama ko na nakatitig sa isa sa mga litrato ko sa night stand ko. 'Yon ang huling litrato na kinunan namin ni Nanay bago siya nawala, sana alam ko noong mga panahong iyon na 'yon na ang isa sa mga huling beses na makikita ko si Nanay. Pero sa palagay ko hindi gano'n gumagana ang mundo, kung pwede lang sana, 'di ba? “Kinuha ko 'yung litrato niyo ni Nanay, pagkatapos lang niyo makatanggap ng award sa school, para saan nga ulit 'yung award?” tanong ni Tatay habang nakatingin sa akin sa unang pagkakataon, sa buong pag-uusap na ito nakatingin lang siya sa sahig o sa litrato na 'yon. “Sa pinakamagandang buhok, oo alam ko, nagbibigay ng award ang school sa kahit anong bagay,” tumawa ako at umupo sa tabi niya sa kama, tumawa rin siya nang kaunti pero malungkot na tumingin sa litrato ulit. “Kamukhang-kamukha mo ang iyong ina, habang lumilipas ang bawat araw, lalo kayong nagkakamukha,” sabi niya habang hawak ang litrato sa kanyang mga kamay at ngumingiti “maging sa iyong personalidad, anong nangyari ngayon kay Martha at hindi mo sinabi sa akin ang impormasyon na nalaman mo, gano'n din ang gagawin niya para protektahan ang mga taong mahal niya,” bumuntong-hininga siya habang nakatingin pa rin sa litrato. “Wala pa rin akong ideya kung anong impormasyon ang pinagsasabi mo,” sabi ko habang nagpe-pretend pa rin pero alam na alam ko na alam niya na may alam ako, pero pareho naming alam na hindi ko sasabihin sa kanya ang alam ko, binigyan niya ako ng tingin na nagsasabi talaga sa akin na “okay baka may alam ako pero hindi ko pwede, Tatay, matagal ko nang kaibigan si Martha at wala naman talaga siyang ginawang masama,” sabi ko na parang inamin ko sa unang pagkakataon na mayroon nga akong impormasyon na gusto niyang makita ni Tatay. “Sisisguraduhin kong walang mangyayari kay Martha, kailangan ko pa ring makita ang impormasyong nalaman mo, mas makakatulong ito sa amin na protektahan ang bayan, hindi lang tungkol kay Martha ito, tungkol ito sa buong bayan na naapektuhan dahil sa mga nangyayari,” sabi niya habang tumatayo ako at nagsimulang maglakad, bahagi ng sarili ko ang gustong ibigay sa kanya ang mga kwaderno para matapos na ang mga kalokohang ito, ngunit isa pang bahagi ng sarili ko ang nagsasabi na kailangan kong protektahan si Martha, pero hindi lang si Martha, sa ilang kadahilanan labis akong nag-aalala na panatilihing sarili ko ang mga kwadernong ito. “Hindi mo mapapangako 'yan, Tatay, oo baka pumunta ka ro'n na iniisip mong para sa ikabubuti ni Martha, pero kapag may nagsabi ng laban sa kanya, sasama ka sa kanila at kalilimutan mo na lang si Martha!” sabi ko at umupo sa aking mesa na nakahawak ang ulo ko, hindi maganda ang lahat ng stress na ito para sa aking kalusugan. “Kung ang nasa mga kwadernong 'yon ay nag-fi-frame kay Martha sa isang masamang bagay, oo kailangan kong gumawa ng isang bagay, pero kung maliliit na bagay lang, hindi ko na rin papansinin,” sabi niya habang tumatayo para subukang makipagkasundo sa akin, maganda ang opsyon na 'yon pero hindi pa rin ako sigurado. Patuloy na sinasabi ng boses sa loob ko na huwag, pero patuloy na sinasabi ng Tatay ko na “katulad mo lang ang iyong ina at maniwala ka sa akin, pero kahit ang iyong ina ay magbibigay sa akin ng impormasyon na makakatulong sa bayan, makikita niya ang mas malaking larawan na kailangan kong gawin mo,” sabi niya na naging dahilan para mapatingin ako sa kanyang mukha, muli siyang mukhang medyo malungkot. Ganyan siya kapag may nagsasalita tungkol kay Nanay, kaya sinusubukan naming iwasan ang paksa sa lahat ng gastos. Hindi susuko si Nanay nang hindi lumalaban para sa isang bagay na pinaniniwalaan niya. Minsan nakita ko ang litrato ni Nanay na nakikipaglaban sa isang lalaki matapos niyang sabihin na hindi niya magagawa ang isang bagay na gusto niya, huwag mo na akong tanungin kung bakit may kumukuha ng litrato no'n. May gan'on akong bahagi ng sarili ko na sinusubukan kong pigilan sa mga seryosong oras. Patuloy kong sinusubukang isipin kung ano ang katulad ni Nanay, para malaman ko kung ano ang gagawin niya kung ilalagay siya sa isang sitwasyon na tulad nito. Well, maging totoo tayo, hindi ilalagay si Nanay sa isang sitwasyon na tulad nito, sigurado akong walang sinuman sa kasaysayan ng mundo ang nailagay sa isang sitwasyon na tulad nito. Kaya ko talaga ang payo mula sa internet sa bagay na ito, 'di ba?! Pero alam ko rin na tama ang sinasabi ni Tatay, palaging lalaban si Nanay para sa kanyang pinaniniwalaan at talagang hindi siya susuko para kaninuman. Pero alam din ni Nanay kung kailan susuko, alam niya na hindi niya mapapanalunan ang bawat laban at may mga oras na kailangan niyang maging mas mataas na tao at humakbang pabalik. Katulad niya, nahihirapan akong sumuko at makita na ang paraan ko ay hindi ang paraan na makakatulong sa mga tao, mayroong maraming iba pang mga laban na lalabanan ko at tiyak na hindi ako susuko para sa pag-ibig o pera, pero hindi ito ang oras. Sumuko ako at sinabi kay Tatay na kailangan niyang maghintay sa labas habang kinukuha ko ang mga kwaderno, sinabi niya sa akin na ginagawa ko ang tamang bagay bago umalis ng kwarto. Nang malaman kong hindi na siya babalik, itinulak ko ang aking chest of drawers para magalaw ito, hindi ko talaga naisip noong mga panahong iyon na kailangan kong ilipat ulit ang bagay na ito! Nang matagumpay kong nailipat ang chest of drawers, matapos na halos mapunit ang likod ko nang maraming beses. Itinaas ko ang floorboard na nagpapakita ng mga nakatagong kwaderno at libro. Kinuha ko ang mga ito sa aking mga kamay habang nakatingin sa pinto, hindi pa rin ako sigurado kung ito talaga ang tamang bagay na gagawin pero wala na talagang sapat na oras para isipin ulit. Nagpasya akong huwag ibigay sa kanya ang lahat ng kwaderno at kumuha ng tatlo, maingat na ibinabalik ang floorboard pero nagpasya na huwag ilipat ang chest of drawers, 'yon din ang isang laban na matatalo ako kung susubukan ko ulit. Lumakad ako papunta sa pinto at iniabot ang mga kwaderno, kasama sa mga ibinigay ko kay Tatay ang mga kwaderno ni Reece. Hindi ko alam kung anong klaseng impormasyon ang nalaman niya, sana walang masyadong nakakasira. “Ginagawa mo ang tamang bagay, Erika, ang nasa loob nito ay talagang makakatulong sa amin na mas maprotektahan ang bayan,” ngumiti si Tatay habang mahigpit na hawak ang mga kwaderno sa kanyang mga kamay, marahil alam kung gaano ko kagustong agawin ang mga ito sa kanyang mga kamay “ngayon matulog ka na,” ngumiti siya at humalik sa aking ulo bago lumingon para umalis, pero agad ko siyang pinigilan bago siya tuluyang makaalis. “Pakisigurado lang na ilalayo mo si Martha,” sabi ko habang nakahawak sa aking pinto habang nagsasalita, tumango siya habang nakangiti bago tuluyang umalis at iniwan akong nakatayo mag-isa ro'n. Hindi alam ang gulo na gagawin ko kay Martha… at sa aking sarili sa hinaharap.